Πέμπτη, 22 Φεβρουαρίου 2018

ΙΔΑΝΙΚΟΙ ΑΥΤΟΧΕΙΡΕΣ - Κ.Καρυωτάκης - Γιάννης Δρόλαπας (youtube, 16 Απρ 2014)

.............................................................

ΙΔΑΝΙΚΟΙ ΑΥΤΟΧΕΙΡΕΣ - 

Κ.Καρυωτάκης - Γιάννης Δρόλαπας

(youtube, 16 Απρ 2014)

ΙΔΑΝΙΚΟΙ ΑΥΤΟΧΕΙΡΕΣ ( Ελεγεία και Σάτιρες - 1927) 

Γυρίζουν τὸ κλειδὶ στὴν πόρτα, παίρνουν 
τὰ παλιά, φυλαγμένα γράμματά τους, 
διαβάζουν ἥσυχα, κι ἔπειτα σέρνουν 
γιὰ τελευταία φορὰ τὰ βήματά τους. 

Ἦταν ἡ ζωή τους, λένε, τραγῳδία. 
Θεέ μου, τὸ φρικτὸ γέλιο τῶν ἀνθρώπων, 
τὰ δάκρυα, ὁ ιδρώς, ἡ νοσταλγία 
τῶν οὐρανῶν, ἡ ἐρημιὰ τῶν τόπων. 

Στέκονται στὸ παράθυρο, κοιτᾶνε 
τὰ δέντρα, τὰ παιδιά, πέρα τὴ φύση, 
τοὺς μαρμαράδες ποὺ σφυροκοπᾶνε, 
τὸν ἥλιο ποὺ γιὰ πάντα θέλει δύσει. 

Ὅλα τελείωσαν. Τὸ σημείωμα νά το, 
σύντομο, ἁπλό, βαθύ, καθὼς ταιριάζει, 
ἀδιαφορία, συγχώρηση γεμάτο 
γιὰ κεῖνον ποὺ θὰ κλαίει καὶ θὰ διαβάζει. 

 Βλέπουν τὸν καθρέφτη, βλέπουν τὴν ὥρα, 
ρωτοῦν ἂν εἶναι τρέλα τάχα ἢ λάθος, 
«ὅλα τελείωσαν» ψιθυρίζουν «τώρα», 
πὼς θ᾿ ἀναβάλουν βέβαιοι κατὰ βάθος.





Τετάρτη, 21 Φεβρουαρίου 2018

Malamatina - Carlo Domeniconi (youtube, 20 Απρ 2013)

............................................................

Malamatina - Carlo Domeniconi

(youtube, 20 Απρ 2013)

For Four Guitars and one Bottle of Wine*, as performed by the 2013 
Brandon University Guitar Ensemble (Andrew Nichols, Nathan Layh, Nic Lawrenz, and Jeff Therrien), under the direction of Paul Madryga - Lorne Watson Recital Hall, Brandon, Manitoba; 4 April 2013. 
Video courtesy of WCG-TV. 

*The score calls for Malamatina, a Greek white wine (which is why the piece is in the style of a Greek dance), but little or no Greek wine of any description has been available in Manitoba since the Greek economy tanked last year, so we opted for an available (and affordable!!) replacement....


"Το φάντασμα των εξετάσεων και τα μεταρρυθμιστικά ξόρκια" έγραψε ο Χρήστος Κάτσικας ("Εφημερίδα των Συντακτών", 19.02.2018)

............................................................
 

Το φάντασμα των εξετάσεων και τα μεταρρυθμιστικά ξόρκια

Πανελλαδικές εξετάσεις  
ΕUROKINISSI
Από τα μέσα της δεκαετίας του ΄70 μέχρι σήμερα ένα «φάντασμα» πλανιέται πάνω από την Ελληνική εκπαίδευση: το «εξεταστικό» ή -με άλλα λόγια- ο τρόπος και οι όροι πρόσβασης των νέων στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.
Η πιο «ταραγμένη ζώνη» του σχολείου υπήρξε, ακριβώς, η περίοδος της μετάβασης από τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση στην Τριτοβάθμια. Αν κανείς τινάξει το εκπαιδευτικό «σώμα» των μεταρρυθμιστικών «επεισοδίων» των τελευταίων 40 χρόνων θα διαπιστώσει ότι όλα όσα προβλήθηκαν από τη μεριά των εκάστοτε ηγεσιών του Υπουργείου Παιδείας ως πρωτότυπα και μαγικά ελιξίρια για την ανανέωση του ελληνικού σχολείου αναφέρονταν στο εξεταστικό σύστημα.
Μια στοιχειώδης αναδρομή-εξέταση των ιστορικά διαμορφωμένων εξεταστικών συστημάτων στη χώρα μας από τη δεκαετία του ΄70 έως τις μέρες μας, φανερώνει ότι οι εξετάσεις για την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, με όποια μορφή κι αν έγιναν, όποιο όνομα κι αν πήραν (Πανελλήνιες, Πανελλαδικές, Γενικές Εξετάσεις), είχαν ένα κοινό βασικό χαρακτηριστικό στον νομιμοποιητικό τους λόγο: «τον περιορισμό της παραπαιδείας».
Με λίγα λόγια δεν υπάρχει «μεταρρύθμιση» στον τρόπο μετάβασης στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση που να μην υπονοεί το τέλος των φροντιστηρίων και των οικογενειακών εξόδων, σαν να πρόκειται για πελατειακή και πλαστή ανταπόκριση στις ελπίδες και τα όνειρα χιλιάδων οικογενειών.
Με κάθε σχεδόν κυβερνητική αλλαγή εξαγγέλλεται νέα αλλαγή του εξεταστικού συστήματος πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Στο πολυπαιγμένο εκπαιδευτικό δραματολόγιο, βρήκαν αγκυροβόλιο «υποσχετικές - καρμπόν» για «αύξηση του ενδιαφέροντος των μαθητών», «για την απόκτηση της γνώσης στο σύνολο των μαθημάτων του Λυκείου», για «αύξηση του ελεύθερου χρόνου των μαθητών» για περιορισμό ή και εξαφάνιση «της φροντιστηριακής εκπαίδευσης που εξανεμίζει τα οικονομικά της ελληνικής οικογένειας».
Όλοι οι ισχυρισμοί αποδείχθηκαν ολωσδιόλου αβάσιμοι. Είναι φανερό σήμερα ότι όλες οι αλλαγές αποτελούσαν έναν παραπλανητικό επίδεσμο στο ρημαγμένο σώμα της Λυκειακής εκπαίδευσης. Ουσιαστικά έμεινε άθικτος ο εξεταστικοκεντρικός προσανατολισμός του Λυκείου και οι εξετάσεις στη Γ΄ Λυκείου μετατράπηκαν σε κορυφαία πράξη της εκπαιδευτικής διαδικασίας με αποτέλεσμα όλα μέσα στο Λύκειο, από την Α΄ τάξη μέχρι την Γ΄ να κινούνται γύρω από αυτές.
Είναι φανερό ότι οι εξετάσεις παρακυβέρνησης του Λυκείου παραμένουν και μαζί τους και τα παρεπόμενά τους: η εκπαίδευση της αμάθειας, τα φροντιστήρια και η οικονομική εξουθένωση των πιο αδύναμων νοικοκυριών. Παράλληλα εφόσον στόχος δεν είναι να μάθει ο μαθητής αλλά να ξεπεράσει τους άλλους, ούτε ο ελεύθερος χρόνος του αυξάνεται ούτε το φροντιστήριο ελαττώνεται. Κάνει μικρότερη προετοιμασία για τους Ολυμπιακούς αγώνες ο δεκαθλητής από τον δρομέα των 100 μέτρων;
Ο υπουργός Παιδείας κ. Γαβρόγλου, μιλώντας πριν από λίγο καιρό στο κεντρικό δελτίο ειδήσεων της κρατικής τηλεόρασης, αναφερόμενος στο νέο σύστημα εισαγωγής στα ΑΕΙ, τόνισε πως θα τεθεί σε εφαρμογή από το Ιούνιο του 2020. «Θα είναι διαφορετικός ο τρόπος εισαγωγής με κυρίαρχη λογική για την εισαγωγή τον βαθμό του απολυτηρίου», υπογράμμισε.
Στο σημείο αυτό και καθώς πριμοδοτείται και πάλι μια νέα αυταπάτη παρόμοια με αυτές των οποίων τα αποκαίδια μύρισαν γενιές και γενιές μαθητών, οφείλουμε να κάνουμε ορισμένες βασικές παρατηρήσεις:
1. Στη συζήτηση για το σύστημα πρόσβασης  των υποψηφίων, οφείλουμε να επισημάνουμε τους οικονομικούς, κοινωνικούς και εκπαιδευτικούς όρους που επιδρούν, στη διάρκεια της φοίτησης, πολύ πριν οι μαθητές, ως υποψήφιοι, φτάσουν στις πανελλαδικές εξετάσεις, στην έκβαση αυτής της φοίτησης και σε τελευταία ανάλυση στη διαφοροποιημένη κατάταξη των υποψηφίων. Ουσιαστικά οφείλουμε να στρέψουμε το μικροσκόπιο του ενδιαφέροντός μας και της πολιτικής και εκπαιδευτικής μας ανάλυσης στις λειτουργίες του υπαρκτού σχολείου από την πρώτη μικρή του δημοτικού, πολύ, δηλαδή πιο πριν από το τέλος της Λυκειακής βαθμίδας.
Ταυτόχρονα, χρειάζεται να αντιπαρατεθούμε αποτελεσματικά με τη θεωρία των φυσικών χαρισμάτων (αυτών που «παίρνουν» τα γράμματα) και άρα της «αναγκαίας επιλογής» μέσω εξετάσεων όσων μαθητών «αξίζουν» να προχωρήσουν.
2. Δεν υπάρχει «φαεινή ιδέα» για το εξεταστικό, πολύ περισσότερο δεν υπάρχει αντίπαλη πρόταση αν δεν τοποθετηθεί κανείς για την ουσία της σχολικής εκπαίδευσης, καθώς, για όσους έχουν μάτια να δουν και την τιμιότητα να πιστέψουν στα μάτια τους είναι σαφές ότι, το σύστημα πρόσβασης δεν μπορεί να βρει δίκαιη λύση στο πλαίσιο των άνισων όρων που δημιουργεί η σημερινή εκπαιδευτική και κοινωνική πραγματικότητα. Οφείλουμε να μιλήσουμε για την εκπαίδευση και το σχολείο σε συνάρτηση με τις υπαρκτές σχέσεις παραγωγής, με το σύστημα εκμετάλλευσης που προσδιορίζει και καθορίζει τη σχολική εκπαίδευση.
Η εκπαιδευτική κοινότητα πρέπει να κοιτάξει το δάσος και όχι το δέντρο και να μιλήσει για όλα τα παιδιά. Αλλιώς θα «εγκλωβιστεί» σε μια επιφανειακή συζήτηση που θα επικεντρώνεται στην τελευταία τάξη του λυκείου, θα μεγαλοποιεί το ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει αυτό καθαυτό το «σύστημα πρόσβασης» και θα αφήνει απέξω τα μεγάλα προβλήματα του εκπαιδευτικού συστήματος.
3. Χρειάζεται, επίσης, να αποκαλύψουμε ότι η «αυτονομία» ή «αποδέσμευση του Λυκείου» δεν εξαρτάται, σε τελευταία ανάλυση, από τις εξετάσεις πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Πρώτα - πρώτα γιατί κάθε εκπαιδευτική βαθμίδα είναι λογικό να δένεται ως κρίκος μιας αλυσίδας με την επόμενη. Δεύτερον γιατί όπου κι αν μετατεθούν οι εξετάσεις πρόσβασης χρονικά, το Λύκειο θα συνεχίσει να είναι προθάλαμός τους, καθώς η «αξία» των τίτλων του Λυκείου στον υφιστάμενο κοινωνικό καταμερισμό εργασίας δεν είναι εδώ και χρόνια συνδεδεμένη με κανένα επαγγελματικό δικαίωμα, ουσιαστικά είναι απαξιωμένη εργασιακά.
4. Στα πλαίσια αυτά:
   α. Πρέπει να σταθούμε κριτικά απέναντι στο περιεχόμενο, τις μορφές και τις κατευθύνσεις των αναλυτικών προγραμμάτων και βιβλίων και στις σχολικές πρακτικές (τι, πως και γιατί μαθαίνουν οι μαθητές) που εντυπώνουν στους μαθητές μας από την πιο τρυφερή ηλικία, αντιλήψεις, πεποιθήσεις και στάσεις για τη φύση και την κοινωνία απαραίτητες για την «παραγωγή» παθητικών, συναινετικών, δογματικών, υπομονετικών, εξουσιαζόμενων, άκαμπτων, συντηρητικών προσωπικοτήτων που αντιστέκονται στην αλλαγή της κοινωνίας προκειμένου να κρατήσουν ανέπαφες τις παραδοχές τους για τον κόσμο που ζουν.
  β. Πρέπει να σταθούμε κριτικά απέναντι στην τεμαχισμένη, αποσπασματική και τυποποιημένη γνώση που δημιουργεί στρατιές ημιαναλφάβητων ή προσοντούχων άσχετων οι οποίοι μπορούν να «διαβάσουν τη λέξη», αλλά είναι αξιοθρήνητα ανίκανοι να «διαβάσουν τον κόσμο». Η «εκπαίδευση της αμάθειας» ανήκει στη φυσιολογία του αστικού σχολείου, αποτελεί δομικό χαρακτηριστικό του, το οποίο δεν μπορεί να το αποβάλλει όσες μεταρρυθμίσεις και αν κάνει.
   γ. Πρέπει να μιλήσουμε για τις χιλιάδες μαθητών για τους οποίους η συζήτηση για το σύστημα πρόσβασης στην Ανώτατη εκπαίδευση είναι έξω από το οπτικό τους πεδίο καθώς δεν ολοκληρώνουν ούτε καν την υποχρεωτική -εδώ και αρκετές δεκαετίες- 9χρονη εκπαίδευση.
   δ. Πρέπει να μιλήσουμε για το διπλό ανισότιμο, κοινωνικά και εκπαιδευτικά, σχολικό δίκτυο
   ε. Τέλος πρέπει να αναδείξουμε τη στενά ωφελιμιστική (εργαλειακή= εξετάσεις), συνεπώς μονοδιάστατη και θνησιγενή παιδεία (υπερτονισμένη από την πρόωρη πρακτική των λεγόμενων «φροντιστηρίων») των μαθητών του Λυκείου.
5. Όσες προτάσεις έχουν κατατεθεί μέχρι σήμερα από τη μεριά του ΥΠΕΠΘ και των φορέων του (ΕΣΥΠ - Επιτροπή Μπαμπινιώτη) πριμοδοτούν στην κατεύθυνση της τροποποίησης, μετάθεσης ή και «κατάργησης» των πανελλαδικών εξετάσεων για την τριτοβάθμια εκπαίδευση αποκρύπτοντας ή υποτιμώντας ή αφήνοντας άθικτες όλες τις παραπάνω λειτουργίες και πρακτικές της σχολικής εκπαίδευσης, τους μηχανισμούς της  κοινωνικής επιλογής στο σχολείο.
Παράλληλα, το ΥΠΕΠΘ, με την κάλυψη ενός  αναγεννησιακού λόγου για τη μείωση του εξεταστικού άγχους των μαθητών, των φροντιστηρίων και των ιδιωτικών εκπαιδευτικών δαπανών, σε μια προσπάθεια τροχοπέδησης της κίνησης του μαθητικού πληθυσμού, ετοιμάζεται να στήσει νέα «εξεταστικά χαρακώματα» στις Λυκειακές τάξεις (περιφερειακά τεστ) στοχεύοντας σε μια νέα διαχείριση της ροής του μαθητικού πληθυσμού, με πλήρη «ηγεμονία» των αποτελεσμάτων των εξεταστικών δοκιμασιών σε όλα τα «μήκη και τα πλάτη» του Λυκείου, «λειτουργία» που από μόνη της, ως γνωστόν, δρομολογεί την πρόωρη έξοδο ενός τμήματος του μαθητικού πληθυσμού από την «κούρσα» του Λυκείου.
Μιλάμε για μια αριστοτεχνική δημιουργία των όρων που επιβάλλουν «αυτεπαγγέλτως» υψηλά ποσοστά απόρριψης και αποκλεισμού μαθητών. 
6. Το στρατηγικό αίτημα του κόσμου της εργασίας «μόρφωση και δουλειά για όλους» είναι το μόνο έδαφος το οποίο μπορεί να αξιοποιήσει μια πρόταση αγώνα για το σήμερα που θα στοχεύει στο να μορφώνονται όσο το δυνατόν περισσότεροι, όσο το δυνατόν καλύτερα.
Στα πλαίσια αυτά, η οποιαδήποτε πρόταση οφείλει να είναι δεμένη άρρηκτα με την αλλαγή του περιεχομένου της εκπαίδευσης, την εξάλειψη της σχολικής διαρροής, την κατάργηση του διπλού δικτύου, της βάσης του 10 και του κλειστού αριθμού εισακτέων, μαζί με τη διεκδίκηση-απαίτηση  επαγγελματικής διεξόδου.
Οφείλει να είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη γενναία χρηματοδότηση της εκπαίδευσης, την ελαχιστοποίηση των σκληρών ταξικών φραγμών, την αντισταθμιστική αγωγή, την ένταξη στα σχολικά δίκτυα των χιλιάδων παιδιών που βρίσκονται «εκτός των τειχών», την αναπροσαρμογή των αναλυτικών προγραμμάτων.
Οφείλει να μιλάει για όλες τις παραμέτρους της εκπαίδευσης (χρηματοδότηση, αναλυτικά προγράμματα, αντισταθμιστική διδασκαλία), να συνδέει την Εκπαίδευση με την Εργασία και τα πτυχία με το επάγγελμα, απαιτώντας το δικαίωμα για σταθερή και μόνιμη εργασία με αξιοπρεπή μισθό και αρνούμενη τις νεοφιλελεύθερες ιδεολογικές εμμονές, όπου η αγορά κανοναρχεί και η εκπαίδευση υποτάσσεται.
Οφείλει να μιλάει για το Ενιαίο 12χρονο δωρεάν δημόσιο Σχολείο για όλα τα παιδιά (μετά από δίχρονη υποχρεωτική Προσχολική Αγωγή με ενιαίο διαπαιδαγωγητικό πρόγραμμα), μέχρι τα 18 τους χρόνια. Ένα τέτοιο σχολείο, με μόνιμο εκπαιδευτικό προσωπικό με ενιαία εργασιακά δικαιώματα,  απαλλαγμένο από επικαλύψεις και ανακύκλωση της ύλης σε κάθε βαθμίδα, θα έχει βελτιωμένο επίπεδο γενικών γνώσεων, θα συνδέει τη θεωρία και την πράξη,  θα αναπτύσσει την κριτική σκέψη, ώστε τα παιδιά να κατανοούν τους νόμους κίνησης της φύσης και της κοινωνίας. Στο σχολείο αυτό θα παρέχονται και εισαγωγικές επαγγελματικές γνώσεις, χωρίς κατευθύνσεις και ειδικότητες.
Οφείλει να μιλάει για τη λήψη αντισταθμιστικών εκπαιδευτικών μέτρων, όπως ειδική οικονομική υποστήριξη και επιδόματα στη φτωχή οικογένεια, στους άνεργους και τους μετανάστες ώστε τα παιδιά τους να τελειώνουν το Ενιαίο 12χρονο Σχολείο, καθώς και για πρόσθετη εκπαιδευτική υποστήριξη  στους μαθητές που το έχουν ανάγκη.
Οφείλει να μιλάει για έναν δεύτερο, προαιρετικό (για τους μαθητές), κύκλο σε όλη τη διάρκεια του Ενιαίου δημόσιου Σχολείου (μεσημεριανό ή απογευματινό), με μόνιμο εκπαιδευτικό προσωπικό, στον οποίο, σε αντίθεση με το ασυνάρτητο και εξουθενωτικό πρόγραμμα του ολοήμερου, ο μαθητής θα έχει τη δυνατότητα, δωρεάν και συγκροτημένα, να καλύψει διάφορες ανάγκες του για τις οποίες τα νοικοκυριά έχουν σήμερα αυξημένες και ανελαστικές ιδιωτικές δαπάνες (ολοκλήρωση του διαβάσματος για την επόμενη μέρα, ξένη γλώσσα, υπολογιστές, μουσική, χορός, αθλητικές δραστηριότητες κλπ) και να πιστοποιεί τις γνώσεις του (πτυχίο ξένης γλώσσας και πληροφορικής).
Οφείλει να μιλάει, παράλληλα, για ένα δημόσιο δωρεάν και ανοιχτό σύστημα επαγγελματικής εκπαίδευσης  μετά το 12χρονο σχολείο για όσα επαγγέλματα δεν απαιτούν πανεπιστημιακή μόρφωση.

"Η ΑΠΟΚΡΙΑ" ποίημα του Μίλτου Σαχτούρη (1919 - 2005)

.........................................................








Μίλτος Σαχτούρης
(1919 - 2005)











 Η ΑΠΟΚΡΙΑ



Μακριά σ' ένα άλλο κόσμο γίνηκε αυτή
η αποκριά
το γαϊδουράκι γύριζε μες στους έρημους δρόμους
όπου δεν ανάπνεε κανείς
πεθαμένα παιδιά ανέβαιναν ολοένα στον ουρανό
κατέβαιναν μια στιγμή να πάρουν τους αετούς τους
που τους είχαν ξεχάσει
έπεφτε χιόνι γυάλινος χαρτοπόλεμος
μάτωνε τις καρδιές
μια γυναίκα γονατισμένη
ανάστρεφε τα μάτια της σα νεκρή
μόνο περνούσαν φάλαγγες στρατιώτες εν δυο
εν δυο με παγωμένα δόντια
Το βράδυ βγήκε το φεγγάρι
αποκριάτικο
γεμάτο μίσος
το δέσαν και το πέταξαν στη θάλασσα
μαχαιρωμένο
Μακριά σ' ένα άλλο κόσμο γίνηκε αυτή
η αποκριά.


*Από την ποιητική του συλλογή ΜΙΛΤΟY ΣΑΧΤΟΥΡΗ «Με το πρόσωπο στον τοίχο» (1952)

Τρίτη, 20 Φεβρουαρίου 2018

"Η κλοπή της Ιστορίας" γράφει ο Αντώνης Λιάκος * ("Eφημερίδα των Συντακτών", 20.02.2018)

...........................................................


Η κλοπή της Ιστορίας

 

 

«Οι Σκοπιανοί μάς κλέβουν την ιστορία» είναι ένα από τα συνθήματα που ακούγονται αναφορικά με το μακεδονικό ζήτημα. Παραδόξως δεν ακούγεται το σύνθημα «Οι Τούρκοι μάς κλέβουν την ιστορία» (προβολή αρχαίων και βυζαντινών μνημείων στις τουριστικές διαφημίσεις τους) ή «Οι Γερμανοί μάς κλέβουν την ιστορία», γιατί αν ένα έθνος έκανε υπερδανεισμό ελληνικής ιστορίας, από τον 19ο αιώνα, είναι το γερμανικό. Αλλά τι «κλέβουν»;
Ο ίδιος ο όρος «ιστορία» δεν έχει ένα μόνο νόημα. Τι σημαίνει «έχω ιστορίες» ή «Ιστορία μου, αμαρτία μου, λάθος μου μεγάλο»; Τι σημαίνει η λέξη ιστορία στις φράσεις «το ιστορικό κέντρο της Αθήνας», «ο ναός ιστορήθηκε το 1650», «η ιστορική ηγεσία του κόμματος», το «ιστορικό μυθιστόρημα», «το ιστορικό του ασθενούς»; Τι κοινό και ποιες διαφορές έχουν όλες αυτές οι χρήσεις της λέξης ιστορία;
Δύο από τις επικρατέστερες ερμηνείες: Η ιστορία ως όσα συνέβησαν, δηλαδή το παρελθόν, και η ιστορία ως η εξιστόρηση των όσων συνέβησαν. Ποια είναι η διαφορά; Η έρευνα, η νοητική αναπαράσταση, η γραφή, η ένταξη στα παροντικά συμφραζόμενα διαμεσολαβούν, δημιουργούν διαφορετικές εκδοχές, οι οποίες πολλαπλασιάζονται γιατί οι αναγνώστες ανάλογα με τις προσλαμβάνουσες και τον τρόπο σκέψης καταλαβαίνουν διαφορετικά και αποδίδουν διαφορετικές ερμηνείες στα κείμενα που διαβάζουν.
Αυτά τα ενδιάμεσα στάδια της γραφής και της ανάγνωσης ονομάζονται «διαμεσολαβήσεις». Η διαμεσολάβηση οδηγεί σε διαφορετικές εκδοχές. Οι εκδοχές δεν περιλαμβάνουν μόνο διαφορετικές ερμηνείες και αξιολογήσεις των όσων συνέβησαν, αλλά και διαφορετικές σειρές γεγονότων. Παρουσίες και απουσίες.
Ενα παράδειγμα: Ας σκεφτεί ο καθένας την προσωπική του ιστορία. Σε διαφορετικές στιγμές της ζωής του, άλλοτε δίνει το ένα νόημα, άλλοτε το άλλο. Αλλοτε «θυμάται» ορισμένα γεγονότα και άλλοτε τα «ξεχνά». Ας δοκιμάσει να γράψει για την ιστορία του.
Η πράξη της γραφής, αυτή καθεαυτή, θα τροποποιήσει την εικόνα που θέλει να περιγράψει. Οπως στα όνειρα. Δοκιμάζοντας να περιγράψει κανείς ένα όνειρο, το τροποποιεί γιατί το βάζει στην πειθαρχία της γλώσσας, στη χρονική διαδοχή, στους περιορισμούς των εκφραστικών δυνατοτήτων. Δηλαδή προσπαθώντας να περιγράψουμε ένα όνειρο, στην πραγματικότητα το κατασκευάζουμε. Στο τέλος θεωρούμε ότι το όνειρο που είδαμε είναι εκείνο που περιγράψαμε. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με την εξιστόρηση του παρελθόντος. Περιγράφοντάς το, το «κατασκευάζουμε».
Πώς «κατασκευάζεται» η ιστορία; Με τις έννοιες και τα διανοητικά εργαλεία που διαθέτει κάθε εποχή. Με τις δυνατότητες αλλά και τους περιορισμούς της γλώσσας και του πολιτισμού. Καλό παράδειγμα είναι ο τρόπος που άλλαξε η ιστορία της ελληνικής αρχαιότητας, μέσα από τις διόπτρες των βυζαντινών χρονογράφων, των ουμανιστών της Αναγέννησης και των Ελλήνων του 19ου αιώνα. Κατασκευή όμως δεν σημαίνει επινόηση. Και στις τρεις εποχές διάβαζαν Ηρόδοτο, Θουκυδίδη και Ξενοφώντα.
Τους αντιλαμβάνονταν όμως διαφορετικά. Κατασκευή δεν σημαίνει αυθαιρεσία ή χάλκευση. Η ίδια μελωδία ακούγεται διαφορετικά ανάλογα με το όργανο, τον εκτελεστή, την εποχή, τον χώρο κ.λπ. Γιατί όμως οι άνθρωποι ενδιαφέρονται για την ιστορία; Τι θέλουν να μάθουν; Διαφορετικά πράγματα.
Θέλουν να μάθουν πώς διαμορφώθηκε η εποχή τους, το τώρα από το πριν. Ή θέλουν να ενισχύσουν την αυτοπεποίθησή τους, να αυτοεπιβεβαιωθούν. Γιατί η ιστορία λειτουργεί ως καθρέφτης μέσα από τον οποίο ένα έθνος, όχι μόνο απολαμβάνει τον εαυτό του, αλλά προωθεί την κοινωνική συνοχή καθρεφτίζοντας τα διάσπαρτα και διαφορετικά μέλη του στον ίδιο καθρέφτη, διαδίδει βασικές ιδέες και κανόνες συμβίωσης, δημιουργεί, αλλάζει ή ενισχύει την ταυτότητά του.
Πολλοί πιστεύουν ακόμη ότι η ιστορία παραδειγματίζει ότι «είναι φιλοσοφία που διδάσκει με παραδείγματα» (Διόδωρος Σικελιώτης). Για άλλους η γνώση της ιστορίας έχει τον χαρακτήρα πολιτισμικής (και επομένως κοινωνικής) διάκρισης. Οι «μύστες» της γνώσης.
Οχι λίγοι, βρίσκουν παρηγοριά στην ιστορία, αν μάλιστα η προσφορά ιστορίας συνοδεύεται και από ηθικές κρίσεις, ακόμη καλύτερα. Η λογοτεχνία διαβάζεται ως ιστορία και η ιστορία ως λογοτεχνία. Η ιστορία ως απόλαυση, ως αντικείμενο του πόθου, διεκδίκησης, πόνου, ζηλοτυπίας, επιθετικότητας.
Αλλά και η ιστορία ως καταπολέμηση στερεοτύπων και προκαταλήψεων. Μια κοινωνία συσσωρεύει μύθους και στερεότυπα για το παρελθόν το δικό της και των άλλων, τα οποία τα θεωρεί ως αυτονόητες ιδέες. Η ιστορική γνώση μπορεί να δείξει αν αυτές οι ιδέες ανταποκρίνονται στα πράγματα. Επίσης η ιστορία ως γνώση της «ετερότητας».
Αν η γνώση του παρελθόντος είναι μια εκπαίδευση στο να σκεφτόμαστε κοινωνίες και πολιτισμούς διαφορετικούς από τους σημερινούς, μας καθιστά περισσότερο ευαίσθητους και ικανότερους στο να κατανοούμε το διαφορετικό, στη σύγχρονη κοινωνία. Να κατανοούμε δηλαδή λαούς και κοινωνικές ομάδες διαφορετικές από τις δικές μας. Τέλος, ξεχασμένη πια χρήση, είναι η γνώση της ιστορίας για την αλλαγή της κοινωνίας.
Πολλές απαντήσεις, γιατί ιστορία δεν είναι η γνώση των γεγονότων. Ο στρατηγός Φράγκος, ο Μίκης Θεοδωράκης και ο Γιάννης Μπουτάρης μπορεί να γνωρίζουν το ίδιο καλά τα ιστορικά γεγονότα. Αντιπροσωπεύουν όμως διαφορετικές, και διακριτές, ιστορικές κουλτούρες.


* ιστορικός, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Father And Sun - Wolfgang Muthspiel Quintet (Rising Grace) (youtube, 20 Οκτ 2016)

.............................................................



Father And Sun - Wolfgang Muthspiel Quintet (Rising Grace)


(youtube, 20 Οκτ 2016)


Wolfgang Muthspiel Rising Grace 
 
Wolfgang Muthspiel: guitar 
Ambrose Akinmusire: trumpet 
Brad Mehldau: piano 
Larry Grenadier: double-bass 
Brian Blade: drums

"Downtown Train" - Tom Waits (youtube, 16/8/2017)

............................................................


"Downtown Train" - Tom Waits

                                                 (youtube, 16/8/2017)

 

"ΜΑΙΕΥΤΗΡΙΟ" ποίημα του Gotfried Benn (1886 - 1956) (μτφ. Κώστας Κουτσουρέλης)

............................................................


 (Gotfried Benn, Μάνσφελντε 1886Βερολίνο 1956)


[Gottfried Benn]





ΜΑΙΕΥΤΗΡΙΟ

Του Βερολίνου οι πιο φτωχές γυναίκες
–σ’ ενάμισι δωμάτιο δεκατρείς,
πόρνες, αλήτισσες, φυλακισμένες–
βογγάν και σκούζουνε ολημερίς.
Τόσα ουρλιαχτά δεν τ’ ακούς πουθενά.
Πουθενά μια φωνή που σπαράζει
δεν βρίσκει τόσο βουλωμένα τ’ αυτιά,
γιατί βλέπεις εκεί πάντα κάτι θα ουρλιάζει.
«Σπρώξε, κυρά μου! Ναι, σε σένα μιλώ.
Δεν σ’ έφεραν γι’ αναψυχή εδώ.
Να χασομεράς δεν είν’ η στιγμή.
Εμ, βγαίνουν και κόπρανα αν κανείς σφιχτεί!
Δεν σε φέραν εδώ για ραχάτι.
Δεν θά ’ρθει μόνο του. Κι εσύ κάνε κάτι!»
Ώσπου πράγματι βγαίνει: τόσο δα, μελανιασμένο.
Με βλέννες και κάτουρα πασαλειμμένο.
Απ’ τ’ άλλα κρεβάτια με κλάματα κι αίμα
τώρα γόοι αντηχούν ωσάν χαίρε υψωμένα.
Σε δυο μάτια μονάχα ξεσπά σαν αχός
ένας αίνος στα ουράνια δοξαστικός.
Από τούτο τον σβώλο, απ’ τη σάρκα τη λίγη
εκπορεύονται όλα: και οι ύμνοι και οι θρήνοι.
Κι αν μια μέρα μ’ έναν ρόγχο πεθάνει,
άλλα δώδεκα υπάρχουν: ένα σε κάθε ντιβάνι.


ΓΚΟΤΤΦΡΗΝΤ ΜΠΕΝ
(1918)

(μτφ. Κώστας Κουτσουρέλης)



 (Gotfried Benn, Μάνσφελντε 1886Βερολίνο 1956). Γερμανός ποιητής και συγγραφέας. Γιατρός στο επάγγελμα, πρωτοεμφανίστηκε με την ποιητική συλλογή Morgue (1912), μια παρουσίαση της ύπαρξης, όπως την είδε κάτω από τη μορφή της αρρώστιας και του θανάτου. Με τη συλλογή αυτή και με τις επόμενες, Κρέας (1917) και Συντρίμμια (1919), ακολούθησε τα πρότυπα του εξπρεσιονισμού, μεταφέροντας ορισμένα μοτίβα του ρεύματος αυτούτη διάγνωση του ατόμου σε κλίμακα βιολογικο-υλιστική, την απαισιόδοξη προοπτική της παρακμής αλλά και το βίαιο κομμάτιασμα του λόγου, την άρνηση της «ποιητικής» γλώσσας και την εξύψωση του τεχνικού όρουσε υποδειγματικό εκφραστικό επίπεδο. Στα ποιήματα που ακολούθησαν, κατέχεται από το αίσθημα μιας ανθρωπολογικής παρακμής, η οποία, στην απαισιόδοξη θεώρηση για την τύχη της λευκής φυλής, συναντάται με τις εθνικοσοσιαλιστικές θεωρίες. Για ένα σύντομο διάστημα, ο συγγραφέας προσχώρησε στο χιτλερικό καθεστώς: αντιλήφθηκε όμως γρήγορα την παράλογη βαρβαρότητα του και απομακρύνθηκε, μέχρι το σημείο να του απαγορευθεί το 1936 κάθε δημοσίευση. Στα 13 χρόνια της απαγόρευσης, ο Μ. καλλιέργησε σε βάθος μια ευρύτατη θεωρητική αιτιολόγηση του μηδενισμού του: Οι στίχοι που συγκέντρωσε στις συλλογές Στατικά ποιήματα (1948) και Διυλίσεις (1953) είναι η ώριμη και σθεναρά προωθημένη, έως τις έσχατες συνέπειές της, προοπτική, στην οποία τα αντικειμενικά δεδομένα της πραγματικότητας έχουν νόημα μόνο επειδή θέτουν την ύλη στην τέλεια μορφική της άσκηση. Η ποίηση ωριμάζει μόνο σε μια διάσταση, αποκλειστική και απροσπέλαστη, της ατομικής συνείδησης: αξιοσημείωτα είναι και τα αφηγηματικά πεζά του, τα συγκεντρωμένα στον τόμο Ο Πτολεμαίος (1949), όπως και ενδιαφέροντα δοκίμια, που δημοσιεύθηκαν επίσης σε ιδιαίτερο τόμο. Ο Μ. ανήκει στον κύκλο της μεγάλης «παρακμιακής» ποίησης του 20ού αι. και παρότι διακόπτει συχνά την επαφή με την ευρύτερη ανθρώπινη και κοινωνική πραγματικότητα του σύγχρονου κόσμου, καθρεφτίζει ωστόσο κάποιες όψεις βαθύτατα αληθινές και δραματικές.

Νοσταλγία (Δεν αγαπάς) Μελοποιημένη ποίηση του Κ.Γ.Καρυωτάκη από τον Λουκά Θάνο. Ερμηνεία: Νίκος Ξυλούρης (youtube, 16/2/2011)

...........................................................



Νοσταλγία (Δεν αγαπάς)
(youtube, 16/2/2011)

Μουσική: Λουκάς Θάνος
Ποίηση: Κ.Γ. Καρυωτάκης
Ερμηνεία: Νίκος Ξυλούρης
 

Δεν αγαπάς και δε θυμάσαι, λες.
κι αν φούσκωσαν τα στήθη κι αν δακρύζεις 
που δεν μπορείς να κλάψεις όπως πρώτα, 
δεν αγαπάς και δεν θυμάσαι, ας κλαις. 

Ξάφνου θα ιδείς δυο μάτια γαλανά 
-- πόσος καιρός! -- τα χάιδεψες μια νύχτα· 
και σα ν' ακούς εντός σου να σαλεύει 
μια συφορά παλιά και να ξυπνά. 

Θα στήσουνε μακάβριο το χορό 
οι θύμησες στα περασμένα γύρω· 
και θ' ανθίσει στο βλέφαρο σαν τότε 
και θα πέσει το δάκρυ σου πικρό. 

Τα μάτια που κρεμούν -- ήλιοι χλωμοί -- 
το φως στο χιόνι της καρδιάς και λιώνει, 
οι αγάπες που σαλεύουν πεθαμένες 
οι πρώτοι ξανά που άναψαν καημοί...


«Ελλείψεις μαθητών» γράφει η Άννα Δαμιανίδη («Εφημερίδα των Συντακτών», 20/2/2018)

............................................................





                   «Ελλείψεις μαθητών»






                                              γράφει η Άννα Δαμιανίδη

                                            («Εφημερίδα των Συντακτών», 20/2/2018)

   Πόσο θα ήθελα να είχα ένα παιδάκι πρόχειρο την Καθαρά Δευτέρα, να πετάξουμε μαζί χαρταετό! Όχι πως είμαι ειδική στο πέταγμα, κάθε άλλο, έμαθα μεγάλη, ως μαμά κι εγώ να συμμετέχω, από τον μπαμπά της φαμίλιας που υπήρξε αερομηχανικός στα παιδικά του χρόνια, αλλά είναι τέχνη που εκτίμησα πολύ, τέχνη που ποθούσα να διδαχτώ κι εγώ όταν ήμουν μικρή, αλλά δεν κατάφερα να εισαχθώ στη σχολή την εποχή που περνάς τις εξετάσεις, εκεί γύρω στα τρία νομίζω, ή μπορεί να είναι και τα δύο ή τα τέσσερα, δεν είμαι σίγουρη. Έχασα τις εξετάσεις εξαιτίας της ανοργανωσιάς μου, κι έκτοτε δεν μπόρεσα να καλύψω τα κενά. Τέλος πάντων, μού έστειλε η καλή νεράιδα τον εν λόγω αερομηχανικό, εκπαιδευμένο να σηκώνει χαρταετούς με υλικά βαρύτερα του αέρα, έναν Ιούλιο Βερν στη ζωή μας την εποχή ακριβώς που χρειάζεται να αναλαμβάνει δράση, προχωρημένο χειμώνα δηλαδή, όταν νιώθεις την εξάντληση του συσσωρευμένου κρύου να σου κόβει τα πόδια και γίνεται βαρύ κάθε βήμα, ζηλεύεις τις αρκούδες που κοιμούνται μήνες και άλλα ζώα παρόμοια κλπ.

   Σ’ αυτό ακριβώς το σημείο έρχεται η αεροναυπηγική της Καθαράς Δευτέρας, τα καλαμάκια-ξυλάκια, ειδικά χαρτιά, σουγιάδες, σπάγκοι που μπλέκονται παντού, αλλιώς δεν γίνεται, δεν υπάρχει τάξη σ’ αυτό βέβαια, όλα αναποδογυρίζουν. Και γενικά δεν υπάρχει τάξη στον κόσμο αφότου ο Homo έγινε erectus, κι ύστερα ήθελε να σηκωθεί λίγο ψηλότερα κι έγινε και sapiens κι εκεί που θα άρχιζε να σαπίζει πια από την πολλή σοφία έφτασε η αεροναυπηγική να του χαρίσει φτερά. Οπότε χρειάζεται πλήρης παραίτηση από τη λογική και την τάξη, πλήρης αποδοχή της ανατροπής κάθε ταχτοποιημένου στον χώρο αντικειμένου από τα στοργικά χέρια της προσγειωμένης μητέρας, για να μπορέσει να πετάξει το μαγικό κατασκεύασμα με υλικά βαρύτερα από τον αέρα.

   Πλην όμως χρειάζεται κι ένας μαθητής, ή δυο ή τρεις, να προσηλωθούν στην επιστήμη, αλλιώς δεν έχει πολύ νόημα. Σαν να στήσαμε εδώ εξεταστικό κέντρο αεροναυπηγικής για προσχολικές ηλικίες, τόσες δεξιότητες και ικανότητες μαζεμένες, αλλά δεν έρχονται οι υποψήφιοι. Ουφ, κρίμα, αναγκαστικά στρεφόμαστε στην κατασκευή νηστίσιμων, την επόμενη εναλλαγή, και βαραίνουμε αντί να μας πιάνει από τις μασχάλες ο χαρταετός να μας σηκώνει ψηλά.